Gazze Şeridi’nde 2007 yılından bu yana fiilen iktidarda olan Hamas, hafta başında hükümeti feshedeceğini ve yönetimi uzmanlardan, yani teknotratlardan oluşan bir geçiş kuruluna devretmek istediğini duyurdu. Örgüte göre bu adımla, Gazze Şeridi’nin yönetimi için kurulan Gazze Yönetimi Ulusal Komitesi’nin (NCAG) önü açılacak. Söz konusu komitenin, ABD’nin arabuluculuğunda hazırlanan barış planı kapsamında sivil yönetimi devralması öngörülüyor.
Ancak açıklamanın gerçekten siyasi bir dönüm noktasına mı işaret ettiği, yoksa daha çok sembolik bir nitelik mi taşıdığı tartışmalı.
İsrail bu adıma kuşkuyla tepki verdi. Dışişleri Bakanı Gideon Saar, Hamas silahlarını elinde tuttuğu sürece, kurulacak her sivil yönetimin sonuçta Hamas’ın talimatlarına göre hareket edeceğini söyledi. Saar’a göre siyasi yeniden yapılanmanın ön koşulu, Hamas’ın tamamen silahsızlandırılması ve Gazze Şeridi’nin askerden arındırılması.
Hamas, Almanya, Avrupa Birliği, ABD ve bir çok ülke tarafından “terör örgütü” olarak sınıflandırılıyor.
Ne sembolik siyaset ne de iktidardan vazgeçiş
Bu nedenle birçok gözlemci, Hamas’ın açıklamasını ne yalnızca sembolik bir adım ne de gerçek bir iktidar devri olarak görüyor. Onlara göre Hamas, aylardır tıkanmış durumda olan siyasi süreci yeniden harekete geçirmeye çalışıyor, ancak bunu yaparken henüz silahsızlanma taahhüdünde bulunmuyor.
İsrail tarafından öldürülen Hamas askeri lideri İzzeddin el Haddad’ın cenaze töreni, Mayıs 2026Fotoğraf: Jehad Alshrafi/AP Photo/dpa/picture alliance
Bağımsız teknokratlardan oluşacak yeni bir yönetim, geçen yıl ABD barış planı kapsamında zaten öngörülmüştü. Bu yılın başında, Filistinli uzmanlardan oluşan geçiş kurulu NCAG çalışmalarına başladı. Ancak kurul üyeleri hâlâ Kahire’de bulunuyor ve Gazze’ye giriş izni bekliyor.
Kudüs İbrani Üniversitesi’nde ders veren İslam bilimci Simon Wolfgang Fuchs’a göre belirleyici olan, Hamas hükümetinin resmen feshedilmesinden çok bu adımın taşıdığı siyasi mesaj.
Fuchs, DW’ye yaptığı açıklamada, Hamas’ın alışılmadık şekilde ölçülü bir tutum sergileyerek siyasi sürecin kendi yüzünden başarısız olmayacağı mesajını vermek istediğini söylüyor. Fuchs’a göre Hamas, önceki basın toplantılarından farklı olarak bu kez bilinçli biçimde savaşçı bir sahnelemeden kaçındı. ABD arabuluculuğundaki barış planına uyduğu ve bu planı ilerletmeye hazır olduğu izlenimini vermek istedi.
Gazze’de geçiş sürecini başlatma girişimi mi?
Fuchs’a göre açıklama, her şeyden önce aylardır tıkanan geçiş sürecini yeniden başlatma girişimi. Aslında barış planı kapsamında teknokratlardan oluşan geçiş yönetiminin göreve başlaması ve İsrail’in Gazze Şeridi’nden askerlerini aşamalı olarak çekmesi gerekiyordu. Fuchs, “Gerçekte ise bunun tam tersi oldu” diyor ve ekliyor:
“İsrail, bugün Gazze Şeridi’nin birkaç ay öncesine göre daha geniş bölümlerini kontrol ediyor. Bu nedenle Hamas’ın açıklaması, bu tıkanıklığı aşma ve siyasi süreci yeniden hareketlendirme girişimidir.”
Başka gözlemciler de benzer değerlendirmelerde bulunuyor. Washington Enstitüsü, sivil yönetimin teknokratlardan oluşan bir geçiş hükümetine devredilmesinin baştan beri Amerikan barış planının parçası olduğuna işaret ediyor. Guardian gazetesi de Ortadoğu uzmanları Max Rodenbeck ve Muhammed Shehada’nın değerlendirmesine yer veriyor. Bu değerlendirmeye göre Hamas, yeniden inşanın kendi yönetimi nedeniyle engellendiği yönündeki argümanı İsrail’in elinden almak ve aynı zamanda İsrail ile ABD üzerindeki siyasi baskıyı artırmak istiyor. Bu yoruma göre mesele artık Gazze’yi kimin yöneteceğinden çok, yeniden inşanın hangi koşullarda başlayabileceği sorusu.
Buna rağmen ciddi kuşkular sürüyor. Çünkü Hamas sivil yönetimi devretmeye hazır olduğunu açıklasa da silahlarını bırakacağını söylemedi. Çok sayıda analize göre asıl tartışma noktası da tam olarak burada.
BM Güvenlik Konseyi’ndeki görüşmeleri takip eden düşünce kuruluşu Güvenlik Konseyi Raporu (Security Council Report), Gazze için Trump planı kapsamında öngörülen uluslararası geçiş kurulu Barış Kurulu’nun raporuna atıfta bulunuyor. Rapora göre 15 maddelik yol haritası, Hamas’ın tüm askeri, polisiye ve idari işlevlerinden vazgeçmesini ve geçiş yönetiminin yalnızca teknokratlardan oluşan bir kurul tarafından üstlenilmesini öngörüyor.
Gazzeliler, insani yardımlara sınırlı bir şekilde ulaşıyor Fotoğraf: Mahmoud Abu Hamda/Anadolu Agency/IMAGO
Barış Kurulu tarafından geliştirilen yol haritasına göre, Hamas’ın silahsızlandırılması ile İsrail’in aşamalı çekilmesi paralel ilerlemeli. Güvelik Konseyi Raporu, birbirine bağlı bu adımların şimdiye kadar tümüyle tıkandığını ve bunun geçiş sürecini bloke ettiğini vurguluyor.
“Yönetimin feshedilmesi sembolik bir adım”
Fuchs da askeri meselenin belirleyici sınav olduğu görüşünde. Bir yandan Washington’un sivil bir yönetim kurulmasını şu aşamada Hamas’ın silahsızlandırılmasından daha fazla öne çıkarmak istediğine dair işaretler bulunduğunu belirtiyor.
İsrail’in kuşkularına da değinen Fuchs, “İsrail tarafında, Hamas’ın sivil yapılar hakkında konuşmak istediği, ancak askeri boyutu belirsiz bir tarihe ertelediği yönünde kaygı var” diyor.
Açıklanan iktidar devrinin pratik sonucu olmadığı tespitinde bulunan Fuchs, “Yönetimin feshedilmesi her şeyden önce sembolik bir nitelik taşıyor” diyor.
Geçiş hükümeti üyelerinin hâlâ Gazze Şeridi dışında bulunduğunu, para, personel ve güvenlik güçlerinin eksik olduğunu belirtiyor. Uluslararası istikrar gücü de şimdiye kadar yalnızca kâğıt üzerinde var. Bakanlıkların ise ilk etapta çalışmaya devam etmesi öngörülüyor. Fuchs durumu, “Bu nedenle şimdilik her şey eskisi gibi kalıyor” sözleriyle özetliyor.
İsrail gazetesi Jerusalem Post ise başka bir olası senaryoya dikkat çekiyor:
“Hamas, hükümetini feshedip doğrudan sorumluluktan çekilebilir, ancak arka plandaki etkisini koruyabilir. Bu nedenle örgütün gerçekten iktidarı devredip devretmediği ya da yalnızca rolünü değiştirip değiştirmediği, belirleyici soru olmaya devam ediyor.”
Hamas’ın açıklamasının gerçekten siyasi bir atılım başlatıp başlatmayacağı belirsiz. Bu adım tıkanmış süreci yeniden harekete geçirebilir, ancak çatışmayı çözmüyor. Geçiş yönetimi göreve başlayamadığı, güvenlik, silahsızlanma ve yeniden inşa alanlarında ilerleme sağlanamadığı sürece bu adım muhtemelen şimdilik şu anlama gelecek: Sonucu belirsiz bir siyasi sinyal.
